پاسخی به معمای اقتصاد ایران: نقدینگی رو به بالا، تورم رو به پائین!

۱- اجزا نقدینگی

نقدینگی شامل پول (اسکناس ،مسکوک در دست اشخاص و سپرده‏‏‌ها‏ی دیداری) و شبه‌‏پول (سپرده‌‏‏ها‏ی قرض الحسنه پس‌‏انداز، سپرده‌‏‏ها‏ی سرمایه‌ گذاری مدت‌دار و سایر سپرده‌‏‏ها‏)‏ ‏می‏‌ شود‏‏.

جدول زیر اجزای نقدینگی برحسب پول و شبه‌‏پول‏ و سهم هر یک از نقدینگی را در پایان اسفند ۱۳۹۴  و مرداد  ۱۳۹۵ نشان می دهد:

نمودار ذیل روند نقدینگی را نشان می دهد:

۲- مفهوم پایه پولی

پایه پولی به دو صورت تعریف می شود:
۲-۱- بر اساس «مصارف» که شامل: بدهی بانک مرکزی به بخش‌های خصوصی (اسکناس و مسکوک در دست مردم)، بدهی بانک مرکزی به بانک‌ها(اسکناس و مسکوک نزد بانک‌ها، سپرده‌های قانونی و سپرده‌های اضافی بانک‌ها نزد بانک مرکزی) می‎گردد.
۲-۲- بر اساس «منابع» که شامل: خالص دارایی‌های خارجی بانک مرکزی، خالص دارایی‏‌های داخلی بانک مرکزی (خالص بدهی دولت و بانک‌‏‏ها‏ به بانک مرکزی) و خالص سایر دارایی‌‏‏ها‏(طلا و ارز) می‎گردد.

شکل ۲. منابع و مصارف پایه پولی در اقتصاد ایران

ساختار پایه پولی از جهت مصارف در شکل زیر نشان داده شده است.

۳- روند نرخ تورم

جدول زیر تورم سالانه را طی ۱۵ سال گذشته نشان می دهد:

۴- رابطه تورم و نقدینگی

بر اساس مبانی نظری، مهمترین عامل ایجاد تورم و افزایش سطح عمومی قیمت‎ها، افزایش نقدینگی می باشد. نقدینگی یا حجم پول نیز از مسیر «پایه پولى» و «ضرایب فزاینده نقدینگى» تعیین مى‌شود. با توجه به اینکه طی سه سال گذشته، نقدینگی و پایه پولی افزایش یافته است و بنا به تعریف نظری تورم نیز باید افزایش پیدا کند، پرسش مهم اینست که چرا روند نرخ تورم در سال‌های اخیر نزولی بوده است؟ پاسخ پرسش مزبور، به چهار عامل بازگشت دارد بعبارت دیگر این چهار عامل کاهش تورم همراه با افزایش نقدینگی را توجیه می نماید.

الف. رشد نقدینگی از طریق ضریب فزاینده

رشد نقدینگی از طریق «ضریب فزاینده» اثرات تورمی کمتری در مقایسه با رشد نقدینگی از طریق «پایه پولی» دارد. به عبارت دیگر در ۳ سال اخیر نقدینگی رشد فزاینده ای داشته است و از ۴۰۶ هزار میلیارد تومان در ابتدای سال ۱۳۹۲ به ۱۰۹۹ هزار میلیارد تومان در مرداد ماه سال جاری افزایش پیدا کرده است و در حدود ۱۷۰ درصد رشد داشته است. ولی این رشد بیشتر از طریق ضریب فزاینده نقدینگی بوده است. رشد نقدینگی از مسیر ضریب فزاینده آثار تورمی خفیف‌تری دارد.

ب. افزایش شبه پول به جای افزایش پول

همانطور که گفته شد نقدینگی از پول و شبه پول تشکیل شده است. افزایش یا کاهش هر یک از این اجزا اثرات تورمی متفاوتی بر جای می گذارد. در صورتی که رشد ضریب فزاینده همزمان با افزایش سهم «شبه‌پول» باشد، اثرات تورمی آن کمتر است. چرا که شبه پول قدرت نقد شوندگی پایین تری نسبت به پول دارد و از اینرو اثرات تورمی آن نیز به نسبت پول پایین تر است. لازم به ذکر است که سهم شبه پول در میزان نقدینگی مرداد ماه ۱۳۹۵، حدود ۸۶.۶ درصد و سهم پول حدود ۱۳.۴ درصد بوده است. براساس آمار شش‌ماهه بانک مرکزی، نسبت به مسکوکات و اسکناس نسبت به کل سپرده‏ها، حدود ٢٠ درصد کاهش پیدا کرده است. بنابراین هنگامی که گفته می شود حجم نقدینگی افزایش پیدا کرده، این افزایش تماما از سکه، مسکوکات یا سپرده دیداری نیست، بلکه بخش غالب افزایش نقدینگی از طریق افزایش شبه پول بوده است. بدین معنی که میزان شبه پول از ۳۴۷ هزار میلیارد تومان در ابتدای سال ۱۳۹۲ به ۹۵۱ هزار میلیارد تومان در مرداد ماه سال جاری افزایش پیدا کرده است و رشد ۱۷۴ درصدی را به همراه داشته است، حال آنکه میزان پول از ۱۱۳ هزار میلیارد تومان در ابتدای سال ۱۳۹۲ به ۱۴۷ هزار میلیارد تومان در مرداد ماه سال جاری رسیده است و تنها ۳۰ درصد رشد داشته است.

ج. افزایش نسبت دارایی های خارجی به دارایی های داخلی در پایه پولی

تغییر ترکیب پایه پولی نیز به شکل افزایش سهم «دارایی‌های خارجی» و کاهش سهم «دارایی‌های داخلی» ظهور و بروز داشته که به کاهش تبعات تورمی افزایش نقدینگی می‌انجامد. افزایش پایه پولی زمانی که از کانال «دارایی‌های خارجی» ‌باشد، آثار تورمی کمتری در مقایسه با افزایش پایه پولی از کانال «دارایی‌های داخلی»‌ به جا می‌گذارد. بنابراین هر چند پایه پولی نیز در این سه سال رشد فزاینده ای داشته است. از ابتدای سال ۱۳۹۲ تا ابتدای سال ۱۳۹۵ ، پایه پولی رشد ۵۷ درصدی داشته، ولی این افزایش بیشتر از طریق دارایی های خارجی بوده که دارای آثار تورمی آن محدودتر می باشد.

نکته مهم در اقتصاد ایران اینستکه هر سه عامل مزبور طی سه سال گذشته، در ترکیب رشد نقدینگی ظاهر شده‌اند:
* ضریب فزاینده به عامل اصلی رشد نقدینگی تبدیل شده است؛
* ترکیب اجزای نقدینگی به سمت افزایش سهم شبه‌پول حرکت کرده است؛
* از سال ۱۳۹۴ نیز ترکیب پایه پولی به سمت دارایی‌های خارجی تغییر پیدا کرده است.
وقوع هر سه این عوامل– به‌خصوص رسیدن سهم شبه‌پول در نقدینگی به بیشترین سطوح تاریخی-موجب شد به‌رغم رشد بالای نقدینگی، اثرات تورمی آن حداقل در کوتاه‌مدت و تاکنون محدود باشد (جلالی نائینی و همکاران، ۱۳۹۴).

د. کاهش موثر تقاضا

از سویی دیگر کاهش موثر تقاضا نیز عاملی برای کاهش تورم و ثبات نسبی قیمت کالاها می باشد. این کاهش تقاضا هم از سوی مردم و هم از سوی هزینه های دولت اتفاق افتاده است. لذا برغم افزایش نقدینگی، تقاضا در اقتصاد پایین آمده واثرات تورمی انبساط پولی مشاهده بوجود نیامده است».

* پاسخ به پرسش دوم:

چرا برغم نقدینگی بالا در کشور، بنگاه‏ها دارای تنگناهای شدید مالی هستند!
در پاسخ به این پرسش نیز باید گفت که نقدینگی در سیستم بانکی بسیار کم است. چرا که از یکسو تسهیلات پرداخته شده، به سیستم بانکی بازنگشته است و به همین دلیل بانک‌ها قادر به پاسخ‌گویی به تامین سرمایه‌ در گردش بنگاه‌های اقتصادی نیستند. از سوی دیگر نیز بخش قابل توجهی از سرمایه گذاری بانکها در سالهای گذشته معطوف به سرمایه ‏گذاری در بخش ساخت و ساز مسکن گردیده بود. از آنجا که رکود قابل توجهی در این بخش وجود دارد، لذا منابع بانک‌ها قفل شده و قابلیت نقد شوندگی ندارد.

نقدینگی نقدینگی است؛‌ چه با ضریب فزاینده و چه با پایه پولی

نقدینگی، پول و شبه پول ، پایه پولی

و پول پر قدرت و ضریب فزاینده نقدینگی به زبان ساده

تفاوت سامانه نیما و سنا چیست؟

تأثیر واقعی سی‌اف‌تی بر وضعیت اقتصاد ایران چیست؟

سیامک قاسمی: گشایش‌هایی در حوزه تعاملات پولی و بانکی ایجاد خواهد شد

منتظر رونق ادامه‌دار بازار مسکن تا نیمه سال ۹۸ باشید

ستاریان: قیمت مسکن در ۲۵ سال ۱۱۰۰ برابر شده است

 کارشناس حوزه بازار مسکن درباره برخی اظهار نظرها مبنی تاثیر سی اف تی بر بازار مسکن و کاهش احتمالی قیمت ها گفت: چنین تحلیل هایی درست نیست و هیچ مبنای علمی برای تحقق این مطلب قابل تصور نیست. 

بیت‌الله ستاریان در گفت‌وگو با خبرآنلاین اظهار کرد: اینکه گفته شود سی اف تی ممکن است بر قیمت مسکن قیمت‌گذار باشد در حقیقت مصداق وعده‌های خوش خیالانه است چرا که ارتباط مستقیمی بین این دئ مقوله وجود ندارد.

وی افزود: البته ممکن است با تصویب لوایحی چون سی‌اف‌تی، محیط کسب و کالر ایران بهبود یابد که در این صورت بخش مسکن نیز از این بهبود منتفع خواهد شد اما ارتباط دادن این دو موضوع به هم به نظر چندان کار مثبتی نیست و نباید لوایح و قوانین را در خارج از جایگاه واقعی شان مورد بررسی قرار داد .  

 این کارشناس اقتصادی ادامه داد: در این صورت ، توقعات از یک لایجه به صورت غیر عادی افزایش می یابد و اگر قرار به تاثیر مثبت باشد نیز روند معکوس شده و لایحه به ضد خود تبدیل خواهد شد . 

ستاریان درباره کاهش قیمت ارز و تاثیر آن بر رونق بازار مسکن تصریح کرد: مسکن از شهریور سال گذشته تا رونق داشت و این مساله آغاز شده بود و پیش بینی ما این بود که در تیر و مرداد۹۷ به حداکثر رونق برسد و تا میانه سال ۹۸ هم این رونق را ادامه دهد که این اتفاق تقریبا افتاد. 

وی توضیح داد:‌ اما به دلیل اتفاقات بازارهای موازی مانند ارز و طلا ( که در مقابل بازار مسکن کوتاه مدت محسوب می شوند)، جاذب نقدینگی جامعه شد که پیش بینی می کردیم در آذرماه این نقدینگی به سمت بخش مسکن برگردد. 

وی خاطر نشان کرد:

به سبب کاهش نرخ ارز و ماجراهای این بازار و همچنین برنامه ریزی دولت برای ممانعت از افزایش نرخ ارز، این اتفاق زودتر و در مهرماه افتاد که  اکنون انتظار برگشت این نقدینگی را به سمت ملک و مسکن داریم. 

این کارشناس حوزه مسکن درباره چگونگی تاثیر این ماجرا در رشد و رونق بخش مسکن گفت:

در یک سال گذشته بین ۶۸ تا ۷۰ درصد رشد قیمت مسکن را داشته ایم این احتمال وجود دارد به میزانی که نرخ ارز رشد کرد این بازار نیز رشد قیمت داشته باشد؛‌یعنی اگر نرخ دلار بر روی ۱۱هزار و ۵۰۰ تومان ثابت بماند در اصل معادل رشد نرخ ارز در حوزه مسکن باید شاهد رشد قیمت باشیم. 

وی تاکید کرد:‌

همیشه مسکن پیشتاز بوده یعنی بیشتر از رشد نرخ ارز در مسکن شاهد رشد قیمت ها بوده ایم یعنی در دوره ۲۵ساله اگر قیمت مسکن بررسی شود مثلا به عدد ۱۱۰۰ برابر می رسیم در حالی که در این بازه زمانی نرخ ارز ۱۱۰ برابر شده است. 

وی در پاسخ به این سئوال که تمایل مردم به سرمایه گذاری در بازار بورس بیشتر خواهد بود یا مسکن، توضیح داد: بازار بورس تخصصی تر است که طبیعی است همه به این بازار تمایل نداشته باشند بنابراین به سمت سرمایه گذاری در بخش ملک گرایش دارند زیرا به عنوان یک کالای سرمایه ای در جامعه مطرح شده است. 

ستاریان درباره ۶ماه آینده بازار مسکن در کشور پیش بینی کرد:

در ۶ماه آینده شاهد رونق بخش مسکن خواهیم بود و این رونق تا نیمه سال ۹۸ ادامه خواهد داشت. به گفته وی رکود فعلی زودگذر خواهد بود. 

وی درباره اظهارات برخی کارشناسان و مسوولان درباره کاهش قیمت مسکن به دلیل پایین آمدن نرخ ارز گفت:‌به حتم قیمت ها پایین نمی آید و این احتمال غیرمنطقی و غیرعلمی است،‌رشد قیمت ها کاهش پیدا کرده نه قیمت ها؛ ‌به اعتقاد بنده رشد قیمت ها کاهنده خواهد بود. 

الان وقت خریدن دلار است یا فروحتن آن؟

کارشناسان می‌گویند در شرایط کنونی، پس‌انداز کردن در حساب ارزی، کم‌ریسک‌ترین روش است

با افزایش تب خرید و فروش ارز در بازار و توصیه های کوچه بازاری نسبت به خرید یا فروش ارز، این سوال در ذهن مردم است که دلار بخریم یا بفروشیم؟

کاهش فاصله کف و سقف در بازار دلار

دنیای اقتصاد : روز گذشته، قیمت دلار پس از عبور مقطعی از مرز ۱۵ هزار تومانی، به سطح ۱۴ هزار تومانی بازگشت. سکه تمام بهار آزادی نیز در این روز توان افزایشی خاصی را از خود نشان نداد و به سوی کانال ۴ میلیون و ۵۰۰ هزار تومانی رهسپار شد. روز چهارشنبه، دلار معاملات خود را بالای مرز ۱۴ هزار تومانی آغاز کرد؛ ولی در ادامه در واکنش به احتمال تایید لوایح مربوط به FATF در شورای نگهبان تا محدوده ۱۴ هزار و ۴۰۰ تومان افت کرد؛ حدود ساعت یک بعدازظهر شایعه‌ای مطرح شد که شورای نگهبان به این لوایح ایراد وارد کرده است و همین موضوع موجب شد که قیمت دلار بار دیگر در مسیر افزایشی قرار بگیرد.

یک ساعت بعد، خبر دیگری مطرح شد که مصوبه CFT در دستور شورای نگهبان نبوده و هنوز این شورا اعلام نظر نکرده است. پس از انتشار این خبر بازار آرام‌تر شد و حدود ساعت ۵ بعدازظهر دلار روی عدد ۱۴ هزار و ۷۰۰ تومان آرام گرفت. این قیمت ۲۰۰ تومان کمتر از روز سه‌شنبه بود. در واقع دامنه نوسان در این روز بین ۱۴ هزار و ۴۰۰ تومان تا ۱۵ هزار و ۲۰۰ تومان بود. این در حالی بود که در روزهای قبل دامنه نوسان بعضا بیش از هزار تومان بود.

یکی دیگر از اتفاقات مهم روز گذشته، برخورد امنیتی با بعضی از دلالان بود. به گفته برخی حاضران در بازار، حدود ساعت ۳بعدازظهر دیروز، دلالان زیادی توسط نیروی انتظامی دستگیر شدند، امری که موجب شد روال معاملات بر هم بخورد و لفظ‌های خرید و فروش حالت مخفی به خود بگیرد. همچنین دیروز برخی خبرگزاری‌ها از فیلتر شدن برخی سایت‌های اطلاع‌رسانی قیمت خبر دادند. در این روز، سکه تمام بهار آزادی نیز نوسانات زیادی را تجربه کرد و در دامنه ۴ میلیون و ۵۰۰ تا ۴ میلیون و ۸۲۰ هزار تومان تغییرات خود را ثبت کرد. ساعت ۴ بعدازظهر، سکه ۴ میلیون و ۶۳۰ هزار تومان قیمت خورد؛ این قیمت به معنای ۱۲۰ هزار تومان افت برای این فلز گرانبها بود. آخرین خبرها آن بود که پس از ساعت ۴ بعدازظهر قیمت سکه تمام بهار آزادی تا ۴ میلیون و ۵۳۰ هزار تومان پایین رفت. به گفته برخی معامله‌گران فنی، سکه درصورتی‌که از مرز ۴ میلیون و ۴۸۰ هزار تومان افت کند، وارد موج نزولی خواهد شد.

دید دو گانه در بازار ارز

به گفته فعالان، دیدگاه‌های دو گانه‌ای نسبت به آینده دلار در میان معامله‌گران وجود دارد. برخی باور دارند، با نزدیک شدن به بررسی لوایح مربوط به FATF در شورای نگهبان قیمت دلار در مسیر کاهشی قرار خواهد گرفت. از نظر این عده، بازار یک کاهش دیگر را در پیش‌رو دارد و پس از آن واکنش معامله‌گران نسبت به کف ۱۲ یا ۱۳ هزار تومانی، تعیین‌کننده آینده قیمت دلار خواهد بود. برخی معامله‌گران فنی باور دارند تا زمانی که قیمت دلار بالای ۱۴ هزار و ۵۰۰ تومان قرار دارد، احتمال افت آن و قرار گرفتن در موج نزولی پایین است. با این حال، این ارز از نظر آنها برای قرار گرفتن در مسیر صعودی نیاز دارد که بالای مرز ۱۵هزار و ۲۰۰ تومان قرار بگیرد.

در این میان، دسته دیگری از معامله‌گران باور دارند، قیمت دلار در روزهای آتی دلیلی برای کاهش بیشتر ندارد؛ از نظر آنها هر قدر به تاریخ اجرایی شدن تحریم‌های آمریکا نزدیک‌تر شویم، احتمال ورود تقاضای احتیاطی به بازار بیشتر خواهد شد. این در حالی است که عده زیادی از معامله‌گران باور دارند، اثرات خبری مربوط به تحریم‌ها و قرار گرفتن اقتصاد ایران در آن در ماه‌های گذشته در بازار پیشخور شده است. از نظر این عده بازار ارز طی ماه‌های آینده با یک مشکل مهم برای افزایش قیمت مواجه است و آن عدم کشش تقاضا برای ورود به بازار است. از نظر این عده، تقاضای زیادی در ماه‌های گذشته به بازار به بهانه‌های مختلف وارد شده است. از نظر آنها بازار برای ورود تقاضای جدید نیاز به متغیرهای افزایشی زیادی دارد. عده دیگری باور دارند، کسانی که می‌خواستند وارد بازار ارز شوند در همان شهریورماه سپرده‌های خود را از بانک خارج کردند و قیمت بالای۱۶ هزار تومان جذابیت خاصی برای سپرده‌گذاران ندارد.

 نایب رییس انجمن اقتصاددانان:

وی افزود: البته سخنرانی روحانی هوشمندانه بود اما باید توجه داشت در آن جلسه بحث مقایسه هوش مطرح نیست بلکه بحث قدرت مهم است برای نمونه ترامپ بدون داشتن متن و نوشته سخنرانی کرد و مسلط بود و با همه شوخی کرد و وقتی به او خندیدند راحت از این مساله گذشت و به عنوان یک ابرقدرت خود را معرفی کرد و برای دولت خود نسبت به دولت‌های قبلی ایالات متحده کلی امتیاز قایل شد. 

وی تصریح کرد: روحانی نیز بحث‌های همیشگی را تکرار کرد و حرف جدید نزد؛ او در واقع گلایه‌ها را مطرح کرد. 

وی گفت: بحثی که ترامپ و روحانی مطرح کردند در اصل تداوم مسیری است که در چند ماه گذشته بوده و هیچ تحول خاصی در این زمینه صورت نخواهد گرفت به عبارت دیگر متاسفانه صحبت‌های این ۲نفر به عنوان مسوولان دوکشوری که اکنون در تناقض با یکدیگر هستند،‌ نوید بخش هیچ‌گونه کاهش تهدیدات و ... نبود و در واقع ادامه روندی است که در چند ماه گذشته داشته‌ایم . 

 اروپا به خاطر ایران در روابط با امریکا ریسک نمی‌کند 

عضو هیات علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه تهران درباره توافق ۱+۴ و واکنش‌های دولتمردان امریکایی توضیح داد:‌ اتحادیه اروپا در واقع می‌خواهد که در مقابل ترک‌تازی امریکا بایستد اما اینکه تا کجا قدرت دارد و تا کجا منافعش ایجاب می‌کند،‌ مشخص نیست. باید توجه داشت اتحادیه اروپا با امریکا منافع اقتصادی فوق‌العاده‌ای دارد و صادرات اروپا به امریکا برابر با یک هزار و ۲۰۰میلیارد دلار است و این یعنی بخش وسیعی از نیروی کار اروپا کار می‌کند و کالای تولیدی به امریکا صادر می‌شود بنابراین اروپا به خاطر ایران نمی‌تواند ریسک کند و با امریکا درگیر شود و ما باید متوجه این مساله مهم باشیم. 

وی ادامه داد: ولی اتحادیه اروپا در عین حال سعی می‌کند در حدی که تحمل امریکا اجازه می‌دهد،‌تلاش کند دست به مانورهایی بزند ولی به نظر بنده آنچه پمپئو و بولتون در مقابل این ژست اروپایی‌ها گفتند،‌عکس‌العمل بسیار شدیدی بود. بخشی خاطر نشان کرد: باید دید این عکس‌العمل شدید را اروپایی‌ها چگونه جواب می‌دهند. 

کمک اروپا به ایران با هدف گرفتن امتیاز از امریکا

وی گفت: اروپا اگر به ما کمک می‌کند در واقع عملی تاکتیکی است و برای گرفتن امتیاز از امریکاست نه برای دفاع ۱۰۰درصد از ما زیرا آنها بین خود مسایلی دارند که می‌خواهند به این وسیله و با کمک به ایران از امریکا امتیاز بگیرند اما باید توجه داشت که نمی‌توانیم برای همیشه و طولانی مدت و یا وضعیت بحرانی‌تر روی کمک اروپا حساب باز کنیم. 

قیمت‌ها چه می ‌شود؟
وی درباره وضعیت ماه‌های آینده تحلیل کرد: دولتمردان باید فکر راه چاره باشند و اینکه چه کنند؛‌ دنیای سیاست دنیای احساسات نیست بلکه دنیای محاسبات است اگر ما نخواهیم حساب کنیم که قرار است به کجا برویم قطعا با مشکلات بزرگی مواجه خواهیم شد. یادمان باشد در دنیای سیاست،‌رفاقت و دوستی وجود ندارد بلکه منافع وجود دارد و اکنون نیز این منافع متاسفانه در بین بلوک‌های قدرت جهان برخلاف منافع ما شکل گرفته بنابراین ما باید بازی دیگری غیر از روال گذشته به میدان بیاوریم. با استفاده از روش‌های گذشته به جایی نخواهیم رسید و احتمالا اوضاع از این هم پیچیده‌تر خواهد شد. 

این اقتصاددان به تیم اقتصادی دولت برای تغییر روال فعلی گفت: روشی که تاکنون استفاده کرده‌ایم و داشته‌ایم در واقع جواب نداده بنابراین ادامه دادن آن به جایی نخواهد رسید باید در حرف‌ها و ایده‌ها و روش‌ها تجدیدنظر کنیم همچنین توجه کنید جمله روحانی مبنی بر شروع مذاکره در جلسه شب گذشته بیشتر تعارف بود تا دولت ترامپ قطعنامه شورای امنیت را بپذیرد در حالی‌که پذیرفتن این قطعنامه یعنی ترامپ به برجام برگردد که با روحیه‌ای که از دولت امریکا سراغ داریم،‌ این کار را نخواهد کرد زیرا ترامپ در ۶ماه گذشته بسیار زیاد روی مساله خروج از برجام سرمایه‌گذاری کرده بود و امتیاز داده و امتیاز هم گرفته بنابراین بعید می‌دانم ترامپ حرف خود را عوض کند و به برجام بازگردد. 

 ایران در شرایط اقتصاد جنگی چه می‌کند؟

رفتار اقتصادی مردم نشانهٔ خدشه‌دار شدن سرمایه اجتماعی است

علی قنبری: ریسک خرید دلار بالاست چون قیمت از منطق اقتصادی تبعیت نمی‌کند

«علی قنبری» استاد اقتصاد دانشگاه تربیت مدرس و کارشناس اقتصادی گفت: دولت با اجرای سیاست‌های پولی، نقدینگی را به منظور مقابله با وضعیت کنونی، کنترل کند.

این استاد اقتصاد دانشگاه تربیت مدرس و کارشناس اقتصادی در گفت‌وگو با خبرآنلاین افزود: مهم‌ترین نکته ای که می تواند مانع از تداوم این روند بشود اتخاذ سیاست های پولی مناسب به منظور کنترل نرخ نقدینگی به صورتی است که نقدینگی موجود در جامعه به سمت تولید حمایت شود.

وی در پاسخ به این سئوال که با توجه به میان مدت و بلندمدت بودن سیاست هدایت نقدینگی به سمت تولید آیا می توان این سیاست را سیاستی اثرگذار در شرایط فعلی تلقی کرد؟ گفت:بازار امروز از منطق اقتصاد تبعیت نمی کند و تحت تاثیر هیجان های سیاسی است ، در این صورت بپذیریم که حتی ابلاغ یک سیاست درست، فارغ از اثرگذاری دقیق و درست و اقتصادی ، می تواند تاثیر هیجانی و نه واقعی بر بازار بگذارد.

رشد قیمت دلار هیچ منطق اقتصادی نداشت
قنبری با تاکید بر اینکه افزایش نزدیک به سه هزار تومانی قیمت ارز در آخرین روز کاری این هفته به هیچ روی منطق اقتصادی نداشت، ادامه داد: بخش مهمی از این تحولات به مناسبات خارجی ما باز می گردد .

وی با تایید سخنرانی روحانی در نیویورک گفت: سخنرانی رییس جمهوری در نیویورک سخنرانی بسیار خوبی بود و پایبندی ما به قانون را نشان داد اما باید توجه کنید که این پایبندی هزینه هایی را دارد و بخشی از این زهینه ها نیز موج سواری بر تحولات بازار و به هم ریختگی آن است.

این کارشناس اقتصادی ادامه داد: پافشاری بر قانونگرایی و حرکت بر همین سیاق سبب می شود دنیا متئجه شود ما به دنبال صلح و آرامش هستیم و رفتار غیر منطقی ترامپ اثبات شود، نوساناتی که تحت تاثیر این عامل خارجی است، آرام خواهد گرفت.

وی گفت: مطمئنا امروز بازار ایران با آشفتگی روبروست و اقتصاد ایران از این زاویه تحت فشار قرار گرفته است اما بدانیم که ابلاغ سیاست هایی درست برای جمع آوری نقدینگی و هدایت آن به سمت تولید و سرمایه گذاری می تواند اقدامی موثر باشد.

قیمت دلار واقعی نیست
وی با تاکید بر اینکه قیمت دلار واقعی نیست، اضافه کرد: مردم به دلیل اینکه چشم انداز روشنی نسبت به آینده ندارند نسبت به خرید دلار در قیمت های 17 هزار تومان و 18 هزار تومان می‌کنند اما محاسبات نشان می دهد نرخ دلار در این حد و اندازه نیست و ریسک سنگینی متوجه خریداران خواهد بود.

او گفت: منظور من تکرار حرف های کسانی که دائم می گویند خریداران ارز متضرر می شوند، نیست ، من از جایگاه یک معلم اقتصاد صحبت می کنم و می گویم این بازار بر قیمت 17 هزار تومان و 18 هزار تومان ثبات نمی یابد و بی تردید قیمت دلار در میان مدت کمتر از این رقم خواهد بود.

قنبری در توضیح این مطلب افزود: وقتی رشد قیمت دلار ریشه اقتصادی ندارد و تحت تاثیر هیجان های سیاسی است، طبیعتا با فروکش کردن این هیجانات نرخ دلار هم کاهش می یابد، اینجا نقطه ای است که من ریسک آن را بالا می بینم .

وی گفت: برخی در این شرایط هیجانات را بیشتر می کنند و می گویند اقتصاد ایران در حال فروپاشی است اما اصلا دقت نمی کنند آستانه تحمل اقتصاد ایران به دلیل حجم آن و تنوع آن نیز بالاست.

 وی گفت: افزایش قیمت ها حدی دارد و اگر آن حد گذشته شود، قیمت ها رو به کاهش می گذارد و بر بهایی کمتر از این ارقام ثبات می گیرد.

وی از دولت خواست با اتخاذ سیاست‌های اقتصادی درست ، بازسازی سرمایه اجتماعی مخدوش شده را هدف قرار دهد و اضافه کرد: بخش مهمی از این رفتار ناشی از خدشه دار شدن سرمایه های اجتماعی است و بازسازی آن در اولی فرصت ، ضرورتی انکارناپذیر خواهد بود .

این کارشناس اقتصادی گفت: در این شرایط نقش دولت به طور عام و البته حاکمیت به شکل خاص در کاهش تنش موثر است و بازار نباید یله و رها گذاشته شود، در عین اینکه تصور یله بودن بازار نیز برای مردم بسیار مخرب است.  

جمهوری اسلامی ایران؛ برنده دیپلماسی و بازنده اقتصاد!

این دستاوردهای سیاسی برای ایران در حالی است که در عرصه اقتصاد تا اینجای کار قافیه را به رقیب آمریکایی و اندک متحدان واشنگتن در منطقه باخته‌ایم.

روزهای خبرساز هفتادوسومین نشست سالانه مجمع عمومی ملل متحد در نیویورک هم از عصر چهارشنبه (به وقت نیویورک) به پایان رسید و بسیاری از رهبران جهان که برای شرکت و سخنرانی در نشست سالانه مجمع عمومی به نیویورک رفته بودند، در حال ترک این شهر و بازگشت به کشورهایشان هستند.

امسال به دلیل دوئل بین آمریکا و ایران و حساسیت نزاع دیپلماتیک بین دولتین ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران، افکار عمومی در ایران با حساسیت بیشتری نشست سالانه سازمان ملل در نیویورک را تعقیب می‌کرد.

از مدت‌ها پیش از این رویداد، رسانه‌ها و شبکه‌های مجازی بدون اینکه برنامه خاصی برای دیدار احتمالی بین سران آمریکا و ایران در حاشیه این نشست باشد، شروع به جوسازی در این باره کرده و انتظارات افکار عمومی را تحریک کرده بودند و به همین خاطر بود که با وجود پیروزی ایران در این دوئل سیاسی از منظر اقتصادی نه تنها نشست نیویورک دستاوردی برای آرام‌تر کردن التهابات بازار داخلی ایران نداشت، بلکه منجر به ثبت رکوردهای جدیدی برای قیمت ارز و طلا در بازار آزاد ایران شد.

این اتفاق با وجودی روی داد که هیات ایرانی  در مجموع عملکرد قابل دفاعی از خود در نیویورک نشان داد و هم سخنرانی حسن روحانی در مجمع عمومی منطقی‌تر از سخنرانی همتای آمریکایی او بود و هم در نشست ویژه شورای امنیت – به ریاست ترامپ – این ایالات متحده آمریکا بود که بابت خروج یکجانبه از برجام مورد سرزنش قرار گرفت.

از سوی دیگر بیانیه وزرای امور خارجه ایران و گروه 4+1 در نیویورک مبنی بر ایجاد سازوکاری برای ادامه مراودات مالی و تجاری با ایران به رغم تحریم‌های آمریکا، یک پیروزی سیاسی دیگر برای هیات ایرانی در نیویورک بود. این پیروزی‌های سیاسی می‌تواند با رای احتمالی دیوان بین‌المللی لاهه به نفع ایران در پرونده شکایت ایران از آمریکا تکمیل‌تر شود.

این دستاوردهای سیاسی برای ایران در حالی است که در عرصه اقتصاد تا اینجای کار قافیه را به رقیب آمریکایی و اندک متحدان واشنگتن در منطقه (عربستان سعودی، امارات متحده عربی و اسراییل) باخته‌ایم به نحوی که حتی مقامات آمریکا اذعان کردند که تاثیرات تحریم های آمریکا علیه ایران - تا اینجای کار- بیش از انتظار آنها بوده است.

به بیان دیگر، جمهوری اسلامی ایران در ماه‌های گذشته هر چه در زمینه سیاست بین‌الملل گل هایی را وارد دروازه آمریکای ترامپ کرده است، اما در عرصه اقتصادی بارها و بارها گل خورده و نباید از این نکته غافل بود که جنگ کنونی آمریکا و متحدان اندکش علیه ایران، یک جنگ اقتصادی تمام عیار است؛ جنگی که در انزوا بودن از منظر سیاست بین‌الملل اهمیت چندانی برایش ندارد. آمریکا به واسطه قدرت بی بدیل اقتصادی خود در جهان با تهدید جریمه مالی، بسیاری از طرف‌های معامله با ایران را که شرکت‌های خصوصی خارجی هستند از بازار ایران "کیش" داده و هر روز با تکرار کلید واژه "تحریم‌های جدید و سخت‌تر" بر التهابات بازار داخلی ایران می‌افزاید.

در مقام مقایسه به نظر می رسد وضعیت به گونه ای است که جمهوری اسلامی ایران در عرصه نبرد دیپلماتیک سوار بر کار شده و موضع دولت آمریکا علیه ایران را از منظر سیاسی  در جهان منزوی کرده و در مقابل در عرصه اقتصاد داخلی قافیه را به رقیب آمریکایی واگذار کرده و بازار داخلی ایران بیش و پیش از آنکه به حرف‌های مسئولین کشوراعتماد داشته باشد، از تهدیدها و یا حتی بلوف‌های مقامات آمریکایی تاثیر می‌پذیرد.

وقتی آمریکا و اندک متحدان او می‌بینند طی 6 ماه گذشته توانسته‌اند قیمت دلار و دیگر ارزهای خارجی را در بازار غیررسمی (آزاد) ایران به حدود 5 برابر رقم سابق برسانند، طبیعی است که در ادامه مسیر و استراتژی جنگی خود مصمم‌تر خواهند شد.

اینها همه در حالی است که با وجود درگیر بودن کشور در یک جنگ اقتصادی تمام عیار هنوز 2 وزارت خانه مهم و کلیدی در زمینه اقتصادی (وزارت اقتصاد و وزارت کار و رفاه و تامین اجتماعی) بدون وزیر بوده و تنها با سرپرست اداره می‌شود!

دولت باید بجنبد و این بی‌تحرکی و انفعال در برابر التهابات بازار به هیچ‌وجه پذیرفتنی نیست. جنگ اقتصادی شوخی بردار نیست. استراتژی رقیب در این جنگ بر ایجاد التهاب در بازار، رواج جو ناامیدی از آینده و  در نهایت فروپاشی اقتصادی و اجتماعی کشور و ایجاد آشوب داخلی بنا شده است.

دستگاه‌های حاکمیتی در این برهه خطیر باید مثل یک ستاد منظم جنگ عمل کنند، سریع و هوشمندانه و هماهنگ تصمیم بگیرند و بدون کمترین اشتباهی تصمیمات را اجرا کنند. باید در بسیاری مواقع دست حریف را خواند وپیش از آنکه دست به اقدامی بزند باید پاتک زد.

بازار داخلی ایران باید از این التهاب بیفتد؛ مردم باید از وضعیت ماه‌های در پیش رویشان تصویری مشخص داشته باشند؛ مشکل امروز بازار در این است که بسیاری از فعالان اقتصادی و مردم هیچ تصویر مشخص و روشنی حتی برای 24 ساعت آینده هم ندارند، چه برسد به هفته‌ها و ماه‌های آینده و همین موضوع سبب شده بازار دچار التهاب شود. وضعیت خرید و فروش ارز اسکناسی – با وجودی که تنها درصد بسیار بسیار ناچیزی از تراکنش‌های مالی در چارچوب اقتصاد کلان کشور را شامل می‌شود- اما در هفته‌ها و ماه‌های گذشته تبدیل به عامل روانی و مخرب در بازار شده که بسیار بیش از سهم واقعی خود بازار را تحت تاثیر قرار داده و قیمت‌ها را بالا و پایین می‌کند و افسار اقتصاد ملی را به دست خود گرفته است.

با "پیش‌بینی پذیر شدن آینده" اما این وضعیت تغییر خواهد کرد. برای مثال اگر این اطمینان نسبی ایجاد شود که قیمت ارز خارجی بالاخره در یک قیمت – هر چند بالا- طی ماه‌های آینده تثبیت شده و تغییر محسوس و فاحشی نخواهد داشت، بخش بزرگی از سفته‌بازی‌ها در این بازار که این روزها به تعبیری تبدیل به یک "قمارخانه" شده است، جمع خواهد شد.

در مجموع با وجودی که در ماه‌های گذشته دولتمردان در عرصه نبرد دیپلماتیک خوب ظاهر شده و انزوای جهانی آمریکا را تعمیق کرده‌اند اما این پیروزی‌های سیاسی تنها در عرصه دیپلماتیک باقی مانده و به زبان اقتصاد داخلی ترجمه و منتقل نشده است. دولتمردان در اداره جنگ اقتصادی که جنگ اصلی کشور است، موفق ظاهر نشده‌اند و با تصمیمات متناقض و اشتباه و نیز انفعال و بی‌توجهی ظاهری به التهابات بازار، این شائبه را در بخش بزرگی از مردم ایجاد کرده‌اند که دولت در "اتاق کنترل و هدایت"  سوار بر کار نیست و مجموعه‌ای هوشمند هدایت ماشین اقتصاد کشور را در دست ندارد، پس بنابراین تک‌تک شهروندان باید خود به فکر سرمایه‌ها و اندوخته‌هایشان باشند و با تبدیل ریال به ارزهای خارجی و طلا و کالاهایی که با نبض تورم بازار همگام هستند، سرمایه خود را از گزند بی ارزش شدن، حفظ کنند.

ادامه این روند خسارت‌بار خطری جدی برای کشور است. حاکمیت و قوه مجربه باید نخست متحد شوند و سپس انتظار همبستگی و همراهی ملی از مردم را داشته باشند. باید به مردم اطمینان داد که ریال ارزش خود را بازخواهد یافت. این کاری است که باید انجام شود از راه‌ها و روش‌های مختلفی که تیم تصمیم‌گیر اداره کشور باید آنها را عملیاتی کنند.

 منبع: عصرایران

 

  سردرگمی فعالان اقتصادی؛

آستانه افزایش قیمت‌ ارز چقدر است؟

نمی‌توان حدی برای رشد قیمت دلار در نظر گرفت